Slavernij, dàt is lang geleden...

De stad Delft was actief betrokken bij slavernij. Maar speelde ook de kerk hierbij een rol en zo ja, hoe precies? Waren bestuurders uit de kerk er bijvoorbeeld rechtstreeks bij betrokken? Werd slavernij kritisch besproken, goedgepraat of doodgezwegen? Na het onderzoek naar de rol van de stad gaf de Algemene Kerkenraad van de Protestantse Gemeente Delft opdracht om ook de rol van de kerk te onderzoeken. Dat resulteerde in een rapport dat in juni 2025 werd gepresenteerd.
In 2026 gaan we verder.... Eerste activiteit: een avond met Gert-Jan Segers over slavernij toen en nu, op dinsdag 3 maart.

Onze stad heeft haar mooie binnenstad en de rijkdom deels te danken aan de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) en de West-Indische Compagnie (WIC), maar die gebruikten daar ook slavernij bij. De kerk wist het en zweeg meestal. Wie zwijgt stemt toe. Soms was er zelfs directe verwevenheid, die doorwerkt tot in het huidige banksaldo van de Diaconie.

Gebeurd is gebeurd…?
Nazaten van tot slaaf gemaakten hebben nog steeds last van dit slavernijverleden. Ze kennen nog verhalen van de grootouders over hun (groot)ouders. Of het werd verzwegen, en pas nu worden de
wonden van de ontmenselijking zichtbaar en die doen pijn. Ook in en rond onze stad worden mensen uitgebuit, bij bijvoorbeeld pakketbezorging, distributiecentra en kassen, en ook bij TU Delft zijn er misstanden. En hoe zijn de arbeidsomstandigheden in landen als China en Bangladesh, waar veel van onze producten worden gemaakt?

Feiten onder ogen zien
De feiten over de rol van de kerk staan in het onderzoeksrapport, het duiden daarvan niet. Daarin is de burgerlijke gemeente Delft ons voorgegaan: zij duidde de feiten als misstanden en de burgemeester sprak excuses uit. De feiten onder ogen zien en schuldbelijdenis kunnen ook de basis zijn voor collectieve heling. Voor de gemeente Delft zijn de excuses daarom ‘geen punt maar een komma’ – er zijn vervolgactiviteiten. Daar wil de AK bij aansluiten. Voorafgaand aan de jaarlijkse slavernijherdenking Keti Koti op 1 juli wordt een herdenkingsdienst gehouden in de Nieuwe Kerk. Dergelijke activiteiten raken hopelijk ook ons gevoel en leggen verbinding tussen nazaten van daders en slachtoffers.

En eruit leren
Een andere reden om het verleden niet te vergeten is om eruit te leren. Waarom werd er destijds gezwegen? Het Delftse onderzoek beantwoordt die vraag niet, maar de landelijke PKN laat eveneens onderzoek doen waarin hopelijk wel iets duidelijk wordt. Hoe dan ook: de rol van de kerk toen houdt ons een spiegel voor. Welke misstanden zijn er nu? Kijken we weer weg? Kunnen we de situatie ten
goede veranderen? Zit er in mij ook racisme verborgen? Pijnlijk om dat te constateren, maar wel goed! We kunnen ons gezamenlijke slavernijverleden niet ontlopen, maar we kunnen wel kiezen om ons er op een rechtvaardige en helende manier toe te verhouden, zodat wij – en de generaties na ons – een toekomst bouwen die menselijkheid centraal stelt. Genoeg aanleiding voor de wijkgemeenten om aan de slag te gaan met het slavernijverleden, zoals afgesproken in de AK.

Avond met Gert-Jan Segers
Dit ‘aan de slag gaan’ beginnen we met een gezamenlijke activiteit, die we organiseren in samenwerking met de organisatie International Justice Mission (IJM). Op dinsdag 3 maart hoopt Gert-Jan Segers, adviseur Bestrijding Mensenhandel bij IJM, een verbinding te leggen tussen het slavernijverleden en moderne slavernij. Hoe werkt het verleden door in het heden? In het economische systeem, maar ook in de manier waarop er naar mensen met kleur wordt gekeken en in ongelijke kansen? Het verleden houdt ons een spiegel voor en maakt ons bewust van patronen in het heden. 
Plaats: Marcuskerk (bovenzaal), Menno ter Braaklaan 2. Aanvang: 20.00 uur. Koffie vanaf 19.30 uur.

Werkgroep Slavernij, Kees Kruijff, Mattie Mostert, Nicole Ringeling,
Bram van der Sar, René Strengholt, Henk de Vries

Lees hier ook het artikel bij de presentatie van het onderzoek uit juni 2025. Het volledige rapport is daar ook te downloaden.