Met ‘zachte waarden’ vrede dichterbij brengen

Vredesweek 18-25 september

Vredesweek. Doet het nog een bel rinkelen? Vredeskranten, kruisraketten, linnen IKV-tasjes en de cartoons van Len Munnik en ‘Opland’? Zo’n veertig jaar geleden zei je deze woorden in één ademtocht rond de nationale Vredesweek in september. Nu vind je de Vredesweek nauwelijks nog terug in de kolommen van ons kerkblad…

 In de jaren ’60 van de vorige eeuw was de Koude Oorlog (de spanning tussen ‘oost’ en ‘west’) op z’n koudst en de wapenwedloop op z’n snelst. Binnen de kerken neemt de bezorgdheid over de schepping-vernietigende kernwapens toe. De Paus schrijft er een brief over en ook binnen de toenmalige Hervormde Kerk verschijnt een ‘herderlijk schrijven’, waarin het gebruik van kernwapens wordt afgewezen. De tijd is rijp voor een interkerkelijke organisatie die het vredesvraagstuk bestudeert. Zo wordt in 1966 het Interkerkelijk Vredesberaad opgericht. Een voor toen ongekend oecumenisch samenwerkingsverband van negen kerken: naast de Hervormde en Gereformeerde Kerken (nu PKN) ook de Rooms-katholieke, de Evangelisch-Lutherse, de Oudkatholieke, de Remonstrantse, de Doopsgezinde, de Quakers en de Evangelische Broedergemeente. De opdracht aan het IKV is: het scheppen van een vredesklimaat, door voorlichting en educatie. In dát kader wordt in 1967 de eerste nationale Vredesweek georganiseerd.

 Meer dan half miljoen

Het absolute hoogtepunt van de IKV-beweging ligt in de jaren ’70 en ’80, met Mient Jan Faber als algemeen secretaris en boegbeeld. De ‘driver’ achter de massale vredesbeweging is de wens van Verenigde Staten en NAVO om – als dreiging tégen Rusland – meer nucleaire wapens (kruisraketten) in Europa te plaatsen, ook in Nederland. Tijdens de Vredesweek van 1977 lanceert het IKV de campagne: ‘Help de kernwapens de wereld uit, om te beginnen uit Nederland’. De campagne slaat aan. Er ontstaan ruim 400 lokale IKV-groepen die acties organiseren. Op een politiek kantelpunt rond de besluitvorming organiseert het IKV op 21 november 1981 een massale demonstratie tegen kernwapens in Amsterdam, met 420.000 bezoekers. Twee jaar later, op 29 oktober 1983, volgt een nog grotere op het Malieveld in Den Haag, met 550.000 demonstranten.

 Scheiding der geesten

In die jaren is de Vredesweek een serieus hoogtepunt in kerken en op scholen. In kerken bruist het dan van activiteit. Op scholen worden ‘debatten’ georganiseerd. De bijbehorende Vredeskrant heeft een ongekende oplage van 440.000 exemplaren én een speciale jongeren-editie. En als je op straat anderen tegenkomt met een linnen IKV-tasje dan volgt vaak een enthousiast knikje van onderlinge verstandhouding. Het IKV en de Vredesweek laten echter ook iets van een ‘schisma’ zien. Het IKV is weliswaar in eerste instantie een kerkelijke beweging, maar krijgt met Mient Jan Faber een sterke politieke lobby, dat bijna het CDA laat ontploffen. Dit politiek activisme gaat veel kerkgangers te ver … als in de Vredesweek na de eredienst de Vredeskrant wordt uitgedeeld, wordt deze door de helft van de kerkgangers aangenomen, en door de andere helft geweigerd … en in sommige kerken wordt de krant niet eens uitgedeeld…

 Professionals en subsidies

Langzamerhand verandert het internationale politieke landschap. De ‘détente’ (ontspanning) wordt gepredikt. De Muur valt. De Koude Oorlog wordt een historisch begrip. Het IKV gaat mee in deze beweging. Steeds meer richt de organisatie zich op vredesprojecten in het buitenland. En uiteindelijk zingt het IKV zich los van de kerken, evenals de internationale katholieke vredesbeweging Pax Christi. Rond de eeuwwisseling zijn beide organisaties gerespecteerde ngo’s. Ze zijn niet meer afhankelijk van financiële steun en vrijwilligers uit kerken, maar ze werken aan internationale projecten met professionals en subsidie van de overheid. In 2007 fuseren ze en vanaf 2014 gaan ze samen verder onder één naam: Pax. Via het stichtingsbestuur van het IKV zijn de kerken van het eerste uur echter nog steeds betrokken bij PAX.

 Zachte waarden

Ook met Pax als organisator is er jaarlijks een Vredesweek. De activiteiten zijn minder zichtbaar en minder massaal, maar ze zijn er wel: de PAX College Tour, de Walks for Peace (Voettochten voor Vrede), er is nog steeds een Vredeskrant, liturgisch materiaal met een speciaal collectedoel en een suggestie voor een liturgische bloemschikking. In Delft wordt de Voettocht voor Vrede georganiseerd. En wijkgemeente Immanuel houdt al jarenlang in de Vredesweek een feestelijke trioviering met de katholieke ‘Vredeskerk’ en de kerk uit Delfgauw. Met Vredesweek-thema’s als (onder andere) ‘Vrede verbindt verschil’ en ‘Buurten voor vrede’ zijn we terug bij de roots van het IKV: het scheppen van een klimaat van vrede door voorlichting en educatie. Er hoeft niet meer gedemonstreerd te worden tegen de ‘hardware’ (kruisraketten), het gaat om de ‘soft skills’, de zachte waarden die vrede dichterbij brengen, in onze omgeving en daarmee wereldwijd: aandacht voor de ander, luisteren, verbinding, ontmoeting.